Karaciğer Nakli

Yazdır

Karaciğer Nakli Genel Bakış

Günümüzde 17.000 den fazla insan ABD de karaciğer nakli beklemektedir. Yılda ortalama yapılan nakil sayısı ise 5500 civarındadır.

Karaciğer, böbreklerden sonra en fazla transplantasyonu yapılan organdır. Bizim ülkemizde dahil olmak üzere birçok ülkede karaciğer hastalıkları sık görülen ve ciddi bir sorunu oluşturmaktadır. Karaciğer transplant adaylarının ve ailelerinin alıcıların karşılaşabilecekleri sorunları ve komplikasyonları tanımaları ve bulgularını yorumlayıp doktorlarını haberdar edebilmeleri için nakil ile ilgili temel bilgilere sahip olmaları gerekir.

Bazı temel kavramlar şunlardır

Karaciğer donörü karaciğerinin bir parçasını veya tamamını bekleyen hastaya bağışlayan kişidir. Donörler genellikle organlarını bağışlamak isteyen hayatını kaybetmiş kişilerdir. Bazı insanlar hayattayken bir bölüm karaciğerini diğer bir kişiye (genellikle akraba) bağışlayabilir.

Ortotopik karaciğer transplantasyonu hastalıklı karaciğerin hastadan alınmasını ve sağlıklı karaciğerin aynı bölgeye takılmasını tarif eder. Bu durumda karaciğer donörü yakın zamanda hayatını kaybetmiş bir kişidir. Karaciğer naklinde en sık kullanılan yöntemdir.

Canlı vericili karaciğer naklinde sağlıklı bir kişi bir kısım karaciğerini alıcıya bağışlar. Bu ameliyat giderek daha çok başarılı olmakta ve organ kısıtlılığının bir çözümü olmaktadır. Çocuklarda çok sıklıkla yapılır çünkü çocuğa uyumlu boyutta karaciğer nakledebilmek zaten çok zordur.

Vücudun karaciğeri sağlam olmalıdır. Karaciğer karında sağ tarafta kaburgaların altında bulunur. Birçok hayati fonksiyonu bulunmaktadır.

Vucutta bir fabrika gibi çalışır.

  1. Glikoz metabolizması: enerji kaynağı ve temel şeker
  2. Protein : Temel vücüt yapı taşı
  3. Pıhtılaşma faktörleri
  4. Safra: Safra kesesinde depo edilen ve yağlar ve vitaminlerin emilmesini sağlayan sıvı

Vücuttakien büyük solid organ olarak karaciğer vitamin ve minerallerin depolanması için idealdir. Filtre görevi yapar, kanın zehirli maddelerini temizler. En nihayet vücuda alınan gıdaların metabolizmasını ve detoksifikasyonunu sağlar. Bu temel fonksiyonlar bozulunca karaciğer hastalığı ortaya çıkar. Hastanın sağlığını ve yaşam kalitesini karaciğer hasarı ciddi olarak etkilediğinde karaciğer nakli gerekli olur.

En ciddi ihtiyacı olan hastanın tespiti:Klinik ve labratuvar yöntemleri kullanarak en kritik nakil gerektiren hasta tespit edilir. Önceleri karaciğer nakli bekleyen hastalar hastalığın şiddet derecesine göre status 1, 2A,2B ve 3 olarak sınıflandırılıyordu. Status 1 aynı kalarak günümüzde bu amaçla erişkin hastalarda MELD çocuklarda PELD skorlama sistemi kullanılır.

Kime karaciğer nakli yapılamaz: Aşağıdaki durumlardan herhangi birinin varlığında karaciğer nakli yapmamak gerekir.

 

Transplantasyon ekibi: Eğer karaciğer nakli gerekli olursa hasta transplant ekibi tarafından değerlendirmeye alınır. Genellikle hastalar karaciğer dışında sağlığı yerinde olanlardır

Donörün bulunması: Hasta transplant için aday olarak kabul edildiğinde uygun donör arayışı başlar.Tüm hastalar merkezi bekleme listesine alınır. Donörler beyin ölümü meydana gelmiş travma hastalarıdır. Aynı kan grubundan ve benzer vucut ağırlığından donörler ile alıcılar eşleştirilir.

Canlı donörler:

Karaciğerinin bir parçasını vermek üzere hazır canlı donörü olan hastalar uzun bekleme listesi sorununu bu yolla aşabilirler. Bu operasyon canlı vericili karaciğer transplantasyonu olarak adlandırılır. Donörden majör bir karın cerrahisi ile karaciğerinin bir kısmının alınması gerekir (buna karaciğer allogrefti denir ve daha sonra transplante edilecek parçayı oluşturur) . Tekniklerin ilerlemesine bağlı olarak karaciğerin bir kısmının alınmasına bağlı ölüm oranı %1’in altına inmiştir. Bağışcıdan alınacak karaciğerin miktarı alıcının karaciğerinin güncel ağırlığının yarısı kadar olmalıdır. 6-8 hafta içinde hem bağışlanan hem de bağışcıda kalan karaciğerler büyüyerek normal ebatlarına ulaşırlar.

Donör bulunduğunda

Kadavra donör karaciğeri bulunduğunda hasta hastaneye davet edilir. Bekleme listesinde olup sırası gelmiş tüm hastaların yanlarında bir telefon bulundurmaları hastaneye gelemelerinin çabuklaşması açısından önemlidir. Her ne kadar 24 saate kadar uzatılabilse bile donör karaciğeri fonksiyonları 8 saat içinde transplante edilirse en iyisi olur. Cerrahi öncesi kan testleri, idrar testleri, akciğer filmi ve EKG alınır, IV kateterler yerleştirilir. Reddi önlemek için steroid ve enfeksiyonu engellemek için antibiyotik başlanır. Yaklaşık cerrahi işlem 6-8 saat kadar sürer. Transplant sonrası hasta yoğun bakıma alınır.

Karaciğer nakli sebepleri

Karaciğer nakli gerektirecek birçok sebep vardır. Çeşitli sistemler geliştirerek cerrahiye olan ihtiyaç belirlenebilmektedir. Spesifik hastalık veya labratuvar ve klinik bulguların birlikte kullanıldığı iki çok kullanılan yöntem vardır. Karaciğer hastalığının tipi, kan test sonuçları, kişisel sağlık problemleri göz önüne alınarak transplant ekibi en uygun cerrahi yapılacak hastayı belirler. Erişkinlerde kronik aktif hepatit ve siroz (alkolik, bilier veya sebebi bilinmeyen) en sık transplantasyon gerektiren hastalıklardır. Çocuklarda ve 18 yaşından genç adolesanlarda safra kanallarının tam olmayan gelişimi demek olan bilier atrezi en sık sebebi oluşturur.

Labratuvar test değerleri ve klinik ve sağlık problemleri karaciğer nakli için kişinin seçilebilirliliğini değerlendirmede kullanılır.

 

Doktora ne zaman başvurmalı

Nakil sonrası erken dönemde kendinizi iyi hissetmediğiniz veya kullandığınız ilaçlarla ilgili bir şey danışmak istediğinizde doktorunuzu arayınız. Önceden olmayan yeni şikayetleriniz belirince de doktorunuzu aramalısınız. Bu problemler sıklıkla nakil öncesi dönemde görülebilir ve hastanın karaciğer hastalığının kötüleştiğini gösterir. Nakil sonrası dönemde de görülebilirler ve nakil edilen karaciğerin reddedildiğinin bir işareti olabilir. Doktorunuz size daha ileri tetkik ve tedavi için hastanızı acil servise getirmenizi önerebilir.

Doku reddi sıklıkla nakilden sonraki ilk 1-2 hafta içinde gelişir. Enfeksiyon veya doku reddi hastaların bir kez daha hastaneye yatırılmaları için sık bir nedendir. Doktorunuzu aramanızı gerektirecek durumlara bir kaç örnek:

Karaciğer Nakli Muayene ve Testleri

Hasta, hastane veya acil servise başvurursa; doktorunuz kan testleri, karaciğer fonksiyon testleri, elektrolitler ve böbrek fonksiyon testlerini ister. Doktorunuz aynı zamanda bazı immunsüpressif ilaçların kan düzeylerini görmek ve bu ilaçların istenen düzeylerde olup olmadığından emin olmak için sizden kan örneği alır. Eğer enfeksiyon olma ihtimali mevcutsa viruslar, bakteri, mantar ve diğer üreyebilecek organizmalar için kültürler alınır. Bunun için idrar, balgam ve kan örneklerine bakılabilir.

Nakil öncesi testler karaciğer hastalığının şiddetini belirlemek ve hastanın bekleme listesinde nerede yer alacağını belirlemek için yapılırlar. Başlangıç döneminde yapılan bu tetkikler tamamlandıktan sonra nakil adayı hasta karaciğer nakil kurulundaki doktorlara sunulur ve değerlendirilir. Eğer bu kurulda hasta nakil adayı olmaya uygun görülürse hasta bekleme listesine alınır. Aday olan kişiye nakil öncesinde aşağıdaki testlerin bir kısmı yapılabilir:

Karaciğer Transplantasyonu Sonrası Tedavi:

Evde bakım:

Evde bakım denildiğinde günlük aktivitelerde karşılaşılan ameliyat öncesi de hastanın yaşamakta olduğu zorluklara karşı dayanıklılık akla gelmelidir. Bu çok uzun ve aynı zamanda yavaş gelişen bir süreç olacaktır. Yürümek başlangıçta destek gerektirebilir. Öksürmek ve derin nefes almak akciğerlerin sağlıklı kalmasını ve pnömoni gelişmesini engeller. Diyette başlangıçta sıvı gıdalar, ardından yumuşak ve son olarak da katı gıdalar yer alır. Önemli olan tüm besin gruplarından kalori ve içerik olarak yeterli gıdalar tüketmektir. Yaklaşık 3 ile 6 ay arasında hasta, doktoru onay verdiği taktirde ve kendisini iyi hissediyorsa işine geri dönebilir.

o             Akut Rejeksiyon: Ameliyat sonrasında vücudun yeni transplante edilen karaciğeri tanıması sonucu başlatılan immün yanıtı vermesi neticesinde gelişen rejeksiyondur. Akut rejeksiyon tüm hastalarda gelişmez.

o             Kronik Rejeksiyon: Transplantasyondan yıllar sonra gelişen, vücut yeni karaciğere saldırmaya başladığında ve karaciğer fonksiyonlarını bozmaya başladığında ortaya çıkan rejeksiyondur. Tüm hastaların %2 ile 5’inde gelişir.

Hastalar prednizolonu doktor söylemedikçe asla kesmemelidirler. Vücut normalde az miktarda steroid üretir. Eğer hasta fazla miktarda steroid alırsa vücut bunu fark eder ve kendi üretimini azaltır veya keser. Bu nedenle eğer bir hasta steroid dozunu aniden keserse ciddi sorunlarla karşılaşabilir. Bu nedenle doktor kontrolünde azaltılarak steroid kesilmelidir.

 

Transplant Öncesi tedaviler:

Transplant sonrası tıbbi tedaviler:

Karaciğerin rejeksiyonu en sık yüksek doz steroid ile tedavi edilir. Steroid dozu 5 ile 7 günde azaltılarak kesilir. Bu tedavi genelde etkindir. Rejeksiyon tedavisi esnasında herhangi bir infeksiyon saptandığında uygun antibiyotik veya antiviral tedavi verilmelidir.

Cerrahi:

Takip:

Korunma

Karaciğer nakli olacak hastaların, nakil öncesi dönemde karaciğer hasarını arttırabilecek ilaçları almamaları gereklidir.

 

Karaciğer nakli sonrası hayat  

Karaciğer naklinden sonra görülebilecek komplikasyonlar: